Мақсет - жынаятшылықтың алдын алыў



 Усы жылдың 8-октябрь күни Халық депутатлары Қанлыкөл районлық Кеӊесиниӊ нəўбеттеги сессиясында, Жынаят ислери бойынша Қанлыкөл районлық суды тəрепинен соңғы 9 ай даўамында әмелге асырылған жумыслар бойынша суд баслығы Е.Абибуллаев баянат жасады. Онда əдил судлаўды әмелге асырыў, пуқаралардың ҳуқық ҳәм еркинликлерин қорғаў барысында исленген əмелий илажлар ҳəмде кɵрип шығылған ислерге тоқталып ɵтилди.

Соннан, 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 45 (алдыӊды жыл 9 айы даўамында 53) шахсқа қарата 26 (30) жынаятлы ис көрип тамамланған.

Көрилген жынаятлы ислердиң саны 4 иске яғный 13,3 пайызға кемейген, ал шахслар саны 8 шахсқа яғный 15,1 пайызға кемейген.

Жынаят ислеген Қанлыкөл район турғынларының жасаў орынлары анализ етилгенде:

- 4 (7) шахс «Қанлыкөл» АПЖ,

- 3 (1) шахс «Наўрыз» АПЖ,

- 2 (1) шахс «Дослық» МПЖ,

- 2 (0) шахс «Арзымбетқум» АПЖ,

- 1 (0) шахс «Қосжап» АПЖ,

- 1 (0) шахс «Бескөпир» АПЖ,

- 1 (0) шахс «Қанлыкөл» ППЖ,

- 1 (0) шахс «Жана-қала» АПЖ,

- 1 (2) шахс «Бостан» АПЖ,

- (1) шахс «Жайхун» МПЖ аймағында жасаўшы пуқаралар болып есапланады.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында көрип тамамланған жынаят ислери бойынша 19 шахс тәрепинен жәмийетлик қәўипи үлкен болмаған, 21 шахс тәрепинен онша аўыр болмаған, 5 шахс тәрепинен аўыр жынаятлар исленген. 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 35 (43) шахсқа қарата 17 (23) жынаятлы ис бойынша айыплаў ҳүкими шығарылған. Айыплаў ҳүким шығарылған ислер саны 6 иске яғный 26,1 пайызға кемейген болса, шахслар саны 8 шахсқа яғный 20,5 пайызға кемейген. 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында айыплаў ҳүкими шығарылған ислерден: 31 (39) шахсқа қарата 17 (19) жынаят иси бойынша жаза тайынлап ҳүким шығарылған, (1) шахстың қарсысына (1) жынаят иси бойынша тайынланған жазадан азат етиў ҳаққында ҳүким шығарылған болса, (3) жынаят иси бойынша 4 (3) шахс жаза тайынланбастан жазадан азат етилген.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында улыўма судланған 31 (39) шахстан:

- 4 (3) шахсқа яғный 12,9 (7,6) пайызға жәрийма жазасы,

- 4 (3) шахсқа яғный 12,9 (7,6) пайызға мәжбүрий жәмәәт ислери жазасы,

- 15 (14) шахсқа яғный 48,4 (35,8) пайызға дүзетиў ислери жазасы,

- 7 (15) шахсқа яғный 22,6 (38,4) пайызға азатлықтан шеклеў,

- 1 (4) шахсқа яғный 3,2 (10,2) пайызға еркинен айырыў жазасы тайынланған.

Өткен жылға салыстырғанда улыўма судланған шахслар 8 шахсқа яғный 20,5 пайызға кемейген. 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 1 (2) шахс суд залынан қамақтан азат етилген. 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 10 (8) шахстың қарсысына 9 (7) жынаят иси тәреплер жарасқанлығы себепли, Өзбекстан Республикасы ЖКниң 661-статьясына муўапық өндиристен қысқартылды.

 Жынаят ислери бойынша Қанлыкөл районы суды тәрепинен усы тайпадағы жынаятлардың алдын алыў жүзессинен жынаят сәдир еткен шахслардың жасаў, жумыс ҳәм оқыў орынларына айрықша уйғарыўлар шығарыў жолы менен мүнәсибет билдирилди, соның менен бирге судтың 2020-жылдыӊ 9-айы ушын мөлжелленген ис режелерине жоқарыдағы көрсетилген жынаятлар жүзесинен ҳуқықый үгит-нәсият ислери әмелге асырылыўы белгиленген болып, усы ис реже тийкарында пуқаралар арасында аўызеки ҳуқықый үгит-нәсият ислери ҳәм ғалаба хабар қуралларында шығыўлар әмелге асырылды.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында көрилген ислерден 1 (7) шахс, яғный 3,2 (17,9)  пайызы алдын судланған шахслар тәрепинен сәдир етилген.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында ҳаял-қызлар тәрепинен сәдир етилген жынаятлар 3 (3) шахсқа қарата 3 (3) жынаятлы иси көрип тамамланып, жәми көрип тамамланған жынаятлы ислер бойынша
6,6 (5,6)  пайызын қурайды.

Ҳаял-қызлар тәрепинен сәдир етилген жынаят ислер саны ҳәм шахслар саны теӊ, бирақ пайызға қараған көплигинше қалмақта.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында ҳаяллар тәрепинен сәдир етилген жынаятлардың басым көпшилигин:

- 1 (1) алдаўшылық,

- 1 (0) кәсип жүзесинен өз ўазыйпаларын лазым дәрежеде орынламаслық,

- 1 (0) валюта қымбатлықларын нызамға қайшы алыў ҳәм сатыў,

- (1) транспорт қуралларын пайдаланыў қәўипсизлигин бузыў,

- (1) денеге жарақат жеткериў менен байланыслы жынаятлар қурайды.

 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында ер жетпеген шахслар тәрепинен  сәдир етилген жынаятлар 3 (0) шахсқа қарата 1 (0) жынаятлы иси көрип тамамланып, жәми көрип тамамланған жынаят ислери бойынша
3,8  пайызын қурайды.

ер жетпеген шасхлар шахсқа дене жарақатын жеткериў жынаятын ислеген.

2020-жыл 9-айы даўамында 60 жастан асқан шахслар тәрепинен  сәдир етилген жынаятлар 1 (2) шахсқа қарата 1 (2) жынаятлы иси көрип тамамланып, жәми көрип тамамланған жынаятлы ислер бойынша
3,8 (3,3) пайызын қурайды.

60 жастан асқан шахслар тәрепинен сәдир етилген жынаят ислер саны 1 иске яғный 50,0 пайызга, шахслар саны 1 шахсқа 50,0 пайызға кемейген.

60 жастан асқан шасхлар тәрепинен сәдир етилген жынаятлардың басым көпшилигин:

- дене жаракат жеткериў 1 (0),

- жол транспорт қәўипсизлиги қағыйдаларын бузыў (2) жынаятлары қурайды.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында шет ел пуқаралары тәрепинен сәдир етилген жынаятлар 1 шахсқа қарата 1 жынаятлы иси көрип тамамланып, жәми көрип тамамланған жынаятлы ислер бойынша
7,1 пайызын қурайды. (өткен жылдыӊ усы дәўиринде шет ел пуқаралары тәрепинен жынаятлар сәдир етилмеген)

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында жаслар (14-30 жас) тәрепинен сәдир етилген 19 (28) шахсқа қарата 11 (13) жынаятлы иси көрип тамамланып, жәми көрип тамамланған жынаятлы ислердиң 42,3 (43,3) пайызын қурайды.

Жаслар тәрепинен сәдир етилген жынаят ислер саны 2 иске яғный 84,6 пайызга кемейген, шахслар саны 9 шахсқа яғный 67,8 пайызға кемейген.

Жаслар тәрепинен сәдир етилген жынаятлардың басым көпшилигин:

- 3 (4) жол транспорт қәўипсизлиги қағыйдаларын бузыў,

- 1 (3) урлық,

- 2 (0) бийзарылық,

- 1 (0) психотроп затлар,

- 1 (0) өзлестириў яки растрата жолы менен талан-тараж етиў,

- 1 (0) жас өспирим менен ЖК 128ст,

- 2 (1) денеге қастан жарақат жеткериў,

- (1) алдаўшылық,

- (2) неке қурыў ЖК 136ст,

- (1) валюта,

- (1) ҳайўанат яки өсимлик дүньясынан ЖК 202ст. менен байланыслы жынаятлары қурайды.

Өзбекстан Республикасы ЖКниң 6-статьясында, жәмийетлик бирлеспелер, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары яки жәмәәтлер жынаят сәдир еткен шахслардың әдеп-икрамлық жақтан дүзетиў исине нызамда нәзерде тутылған ҳалларда тартылыўы мүмкинлиги белгиленген.

Усы мүнәсибет менен Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды менен Өзбекстан Республикасы Жаслар аўқамы, Өзбекстан Республикасы Ҳаял-қызлар комитети ҳәм Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў органлары искерлигин муўапықластырыў бойынша Республика кенеси ортасында өз-ара бирге ислесиў бойынша меморандумлар қабыл етилди.

Усы меморандумларға тийкар Жаслар аўқамы, Ҳаял-қызлар комитети ҳәм пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тәрепинен судларға жынаят сәдир еткен шахслардың әдеп-икрамлық жақтан дүзелиўине кепиллик хатлары усынылып келмекте.

2020-жылдыӊ 9 айы даўамында суд тәрепинен Жаслар аўқамы, Ҳаял-қызлар комитети ҳәм пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тәрепинен усынылған кепиллик хатлары итибарға алынып, 3 жынаят иси бойынша 4 шахсқа еркинен айырыў менен байланыслы болмаған жазалар тайынланды.

Буннан тысқары, жынаят ислери бойынша Қанлыкөл районы суды тәрепинен 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында суд ҳүкими менен байланыслы 57 материал көрип шығылып, соннан 52 материал жүзесинен келтирилген усыныс ҳәм илтимаснамалар қанаатлантырылған, 5 материал жүзесинен келтирилген усыныслар қанаатландырылмастан қалдырылған.

Соннан, жазаны өтеў тәртип-қағыйдаларын бузбаған, дүзелиў жолына өткен жәми 13 судланған шахслар дүзетиў ислери жазасынан мүддетинен алдын азат етилди.

Буннан тысқары, суд ҳүкими менен тайынланған жазасы шәртли жаза есапланып, сынаў мүддети белгиленген 1 шахстың суд ҳүкими менен белгиленген сынаў мүддети қысқартылды ҳәм тайынланған жазаны өтеп болған деп есапланып, жазадан азат етилди.

Сондай-ақ, 2020-жылдыӊ 9-айы даўамында физикалық ҳәм юридикалық шахслардан жәми 29 мүрәжәәт келип түсип, 29 мүрәжәәт толық қанаатландырылған.

Буннан тысқары, суд админстрациясы тәрепинен 27 пуқара қабыл етилип, соннан 26 пукара тиккелей суд имаратында қабыл етилген болса, 1 пуқара суд тәрепинен шөлкемлестирилген көшпели қабыллаўларда қабыл етилип, олар тәрепинен берилген мүрәжәәтлер қабыллаў ўақтында көрип шығып, мүрәжәәт ийелерине тийисли жуўаплар берилди.

Сондай-ақ, Президентимиз Шавкат Мирзиёев судьялар менен ушырасыўында «жынаят ислеген шахсты жазалаў емес, бәлким жынаятлардың келип шығыў себеплери, оларға шәраят жаратып берген дереклерди үйрениў, ҳәр бир жынаят ҳалатларын профилактика инспекторлары, мәҳәлле ҳәм жәмийетшилик қатнасында терең анализлеў лазымлығы айтып өтилген, ислердиң кеминде 30 пайызын көшпели суд мәжилислеринде, халық арасында көриў керек»лиги ҳаққында усыныс берилгенлиги себепли, судлар искерлигинде бул мәселе бойынша да унамлы өзгерислер қылынбақта.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 7 (13) жынаят иси бойынша көшпели суд мәжилислери өткерилген, көрилген ислердиң 26,9 (43,3) пайызын қурайды.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 2 көшпели суд мәжилиси мәкан пуқаралар жыйыны имаратында, 4 көшпели суд мәжилиси оқыў орынларында, 1 көшпели суд мәжилиси мийнет жәмәәтинде өткерилди.

Соннан, 1 жынаят иси бойынша өткерилген көшпели суд мәжилислери ғалаба хабар қураллары арқалы жарытылды.

Буннан тысқары, жынаят ислери бойынша Қанлыкөл районы суды тәрепинен жынаятлардың келип шығыў себеплери ҳәм оларға имкан берген шарт-шараятлардың алдын алыўға қаратылған бирқанша ислер әмелге асырылды.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында суд тәрепинен 60 мәртебе ғалаба хабар қураллары арқалы, соннан 10 мәртебе телевидение, 5 мәртебе радио, 9 мәртебе газета, 36 мәртебе веб-сайтлар арқалы ҳуқықый үгит-нәсият ислери әмелге асырылған болса, 32 мәртебе аўызеки ҳуқықый үгит-нәсият ислери әмелге асырылды, соның ишинде 15 мәртебе мәкан пуқаралар жыйыны аймағында, 8 мәртебе оқыў орынларында,
10 мәртебе мекеме, кәрхана ҳәм шөлкемлерде әмелге асырылып, усы ҳуқықый үгит-нәсият ислерине 933 пуқара қатнасқан.

Соның менен бирге, мәҳалле ҳәм шаӊарақты қоллап қуўатлаў бөлими тәрепинен жынаят сәдир еткен ҳәр бир шахс пенен индивидуал ислесиўи, шахслардың жынаят сәдир етиўине алып келген шәрт-шараятларды сапластырыў иләжларын көриўлери лазым деп есаплайман.

Суд тәрепинен 2020-жылдыӊ 9-айында көрип шығылған жынаят ислери бойынша анықланған нызам бузылыў жағдайларына (сорастырыў, тергеў органлары ҳәм басқа мәмлекетлик органлары лаўазымлы шахслары тәрепинен жол қойылған кемшиликлерге) айрықша уйғарыў шағарыў жолы менен мүнәсибет билдирилип келинбекте.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында 1 жынаят иси бойынша дәслепки тергеў дәўиринде жол қойылған кемшиликлер жүзесинен айрықша уйғарыўлар шығарылып, яғный 1 айрықша уйғарыў ишки ислер уйымларына жиберилген ҳәм усы айрықша уйғарыўлар лаўазымлы шахслар тәрепинен жуўапкер хызметкерлер ортасында жол қойылған кемшиликлерди додалаў менен шекленилген.

2020-жылдыӊ 9-айы даўамында жынаятлардың келип шығыў себеплери ҳәм оларға имкан берген шарт-шараятлардың алдын алыў жүзесинен 20 айрықша уйғарыў шығарылып, соннан 9 айрықша уйғарыў пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына, 9 айрықша уйғарыў мәмлекетлик органлар ҳәм олардың районлық (қалалық) бөлимлерине, 1 айрықша уйғарыў жоқары оқыў орынларына, 1 айрықша уйғарыў улыўма ҳәм орта-арнаўлы билим бериў мекемелерине орынлаў ушын жиберилген.