Әдиллик ҳәм нызам үстинлигин тәмийинлеўде, суд ҳәкимияты шешиўши орын ийелейди



 Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёевтың 2020-жыл 29-декабрьдеги Олий Мажлисқа мүрәжаты халқымыздың ертенги кунге болған исенимин және де беккемлеў менен бирге, бәршемизди ийгиликли мақсетлер жолында өз исимизге жуўапкершилик пенен қатнаста болыўға ийтермелейди, десек асыра айтқан болмаймыз.

 Президент Мүрәжатында мәмлекет ҳәм жәмийет турмысының барлық тараўларында алып барылатуғын баслы мақсет ҳәм ўазыйпалар, анық усыныс ҳәм басламалар менен илгери сурилген. Атап айтқанда, Президентимиз «Әдиллик-бул мәмлекетшиликтиң беккем фундаменти болып есапланады. Әдиллик ҳәм нызам үстинлигин тәмийинлеўде болса, суд ҳәкимияты шешиўши орын ийелейди» - деп, суд ҳәкимиятының мәмлекетимиздеги орнына өзиниң баҳасын берип өтиў менен бирге, усы көз-қарастан келип шығып бир қатар ўазыйпаларды көрсетип өтти.

 Бириншиден, 2021-жылдан баслап, еңгизилетуғын «бир суд-бир инстанция» принципинде суд қарарларының әдил, нызамлы ҳәм турақлылығын тәмийинлеўде тийкарғы критерия болып есапланыўы лазымлығы атып өтилди.

 Екиншиден, жазаны орынлаў системасында инсаныйлық принципын кең қоллаў мақсетинде халықаралық стандартлардан келип шығып 25 мәнзил-колониялар басқышпа- басқыш қысқартылыўы белгиленди.

 Үшиншиден, оператив-излеў, тергеў ҳәм жазаны орынлаў тараўындағы қыйнақлардың алдын алыў системасын туптен жеделлестириў, бул тараўда Олий Мажлис палаталары бул иллетке шек қойыў бойынша зәрүр ис-илажларды белгилеўи лазымлығын көрсетти.

 Төртиншиден, мәмлекетимизде 2005-жылға шекем келип жасап атырған пуқаралығы болмаған шахсларға туўрыдан-туўры Өзбекстан пуқаралығын бериў усынысын билдирип, буннан кейин мәмлекетимизде 15 жыл даўамында турақлы жасап атырған пуқаралығы болмаған шахсларға туўрыдан-туўры Өзбекстан пуқаралығын бериўдиң турақлы тәртиби еңгизилиўи мәлим етилди.

 Мәмлекетимизде суд-ҳуқық тараўын реформалаў бойынша соңғы төрт жылда айрықша қәдемлер қойылды. Бул тараўда 40 дан аслам нызам, пәрман ҳәм қарарлар қабыл етилди. Олий судта ҳәкимшилик ислер бойынша судлаў коллегиясы, аймақларда ҳәкимшилик судлар шөлкемлестирилди. Буннан гөзленген мақсет, мәмлекетлик органлар ҳәм лаўазымлы шахсларының нызамсыз ис-ҳәрекетлери устинен судқа шағым етиў барысындағы конституциялық ҳуқықын тәмийинлеў болып есапланады.

 Өткен қысқа дəўир ишинде ҳәкимшилик судлар өмирлик зәрүрлик сыпатында жумыс ислеўге ҳақлы екенлигин дəлийлледи. Атап айтқанда, ҳәкимлердиң 2,6 мыңға жақын қарарлары нызамсыз деп табылып, пуқаралар ҳәм юридикалық шахслардың бузылған ҳуқықлары тикленген. Жәмийетимизде нызам устемлигин ҳәм әдиллик принциплерин тәмийинлеўде ҳәкимшилик судлар айрықша орын ийелемекте. Тараўдағы барлық реформалардың тийкарғы мақсети-жәмийетте әдиллик, әдил судлаўды тәмийинлеў, инсан ҳуқықларын қорғаў болып есапланады.

Ж.АЙМАҒАНБЕТОВА,

Нɵкис районларалық ҳəкимшилик суды судьясы.