«Sudlar haqqında» ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamınıń mazmun-mánisi hám áhimiyeti haqqında



 Mámleketimizde usı jılda bir qatar áhimiyetli máseleler boyınsha nızamlar qabıl etildi.
Qabıl etilgen nızamlardan 2021-jıl 28-iyuldaǵı “Sudlar haqqında”ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı (WRQ-703-san) 2017-2021 jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes úlken baǵdarı boyınsha Háreketler strategiyasına muwapıq mámleketimizde nızam ústinligin támiyinleӯ hám 
sud-huqıq sistemasın jánede reformalawda ayrıqsha áhimiyetke iye.

 Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń usı jıl 25-26-iyun kúnleri bolıp ótken on altınshı jalpı májilisinde 19 másele, sonday-aq, 7 nızam dodalanǵan edi.
 Dodalanǵan nızamlardan “Sudlar haqqında”ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı haqqında toqtalatuǵın bolsaq, 1993-jılda qabıl etilgen hám ózgeris hám qosımshalar kiritilip, 2000-jıl 
14-dekabrde jańa redakciyası tastıyıqlanǵan, 2021-jıl 28-iyulǵa deyin ámelde bolǵan Ózbekstan Respublikası “Sudlar haqqında”ǵı Nızamı ǵárezsizliktiń dáslepki jıllarında islep shıǵılǵan bolıp, Nızamda sud sistemasında alıp barılǵan reformalar nátiyjesinde payda bolǵan ózgerisler tolıq sáulelendirilmegen edi.

 Sol sebepten Prezidentimizdiń 2020-jıl 24-iyuldaǵı «Sudlar iskerligin jánede jedellestiriӯ hám ádil sudlaw nátiyjeliligin asırıwǵa qaratılǵan qosımsha is-ilájlar haqqında» ǵı Pármanında Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudına Sudyalar joqarǵı keńesi menen birgelikte jańa redakciyadaǵı “Sudlar haqqında”ǵı Nızam joybarın islep shıǵıw hám Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisiniń Nızamshılıq palatısına kórip shıǵıw ushın kiritiw wazıypası berilgen edi. Usı Párman orınlanıwı júzesinen jańa redakciyadaǵı “Sudlar haqqında”ǵı Nızam islep shıǵılıp, Pármanda belgilep berilgenindey, Nızamda sudlardıń dúzilisi, rayon (qala), rayonlarara, wálayatlar hám olarǵa teńlestirilgen sudlardıń, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı sudlaw kollegiyalarınıń, Prezediumınıń, Plenumınıń wákillikleri sheńberinde; sudyalıq lawazımına kandidatlar hám sudyalarǵa qoyılǵan talaplar; sudyalar, sud baslıqları hám baslıq orınbasarların tayınlaӯ (saylaӯ) tártibi; sudyalardıń mártebesi, olardıń ǵárezsizligi, kepilliklerin kúsheyttiriw; sudyalarǵa intizamiy is tek ǵana sudyalardıń tiyisli tájriybeli hayatlari tárepinen qozǵatılıwı názerde tutqan halda, sudyalardıń intizamiy juwapkershiligi, intizamiy isti qozǵatıw hám kórip shıǵıw tártibi; sudyalar wákkilliklerin toqtatıp turıw, sonday-aq, qısqartıw tártibi; sudyalardın materiallıq támiynatın hám olardı sociallıq qorǵaw ilájları anıq kórsetildi.


 “Sudlar haqkında”ǵı Nızam Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Nızamshılıq palatası tárepinen 2021-jıl 15-iyunda qabıl etildi ham Senat tárepinen 2021-jıl 26-iyunda maqullandı hámde Prezident tárepinen imzálanıp, 2021-jıl 29-iyuldan kúshke kirdi.


 “Sudlar haqqında”ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı 14 bab hám 101 statyadan ibarat bolıp, Nızam menen ádil sudlawdıń tiykarǵı principleri hám sud hújjetlerin qayta kóriw tártibi jedellesitirildi, sudyalardıń mártebesi, olardıń ǵárezsizligi kepillikleri kúsheyttirildi, sudyalıq lawazımına kandidatlar hám saylanatuǵın shaxslarǵa qoyılatuǵın talaplar halıq aralıq standartlarǵa maslastırıldı.

 Sonday-aq, Nızamda sudyalıq lawazımına kandidatlarǵa hámde sudyalıq lawazımına saylanatuǵın hám tayınlanatuǵın shaxslarǵa qoyılatuǵın talaplarda da ózgerisler boldı.
Yaǵnıy, Nızamnıń 67-statyasında, 35 jasqa tolǵan, joqarı yuridik maǵlıwmatqa iye bolǵan Ózbekstan Respublikası puqarası sudyalıq lawazımına kandidat bolıwı múmkin.
Tómendegiler bolsa sudyalıq lawazımına kandidat bolıwı múmkin emes:
- jınayat sádir etkenlikte ayıplanıp atırǵan shaxs;
- aldın sudlanǵan yaki óziniń karsısındaǵı jınayat isi reabilitaciya qılmaytuǵın tiykarlar boyınsha qısqartılgan shaxs;
- shet el puqaralıǵına iye bolǵan yaki shet mámleket aymaǵında turaqlı jasaw huqıqın tastıyıqlaӯshı jasaw gúwahnamasına iye yamasa basqa hújjetke iye bolǵan shaxs;
- sud tárepinen qatnasıqqa uqıpsız yaki qatnasıq uqıplılıǵı sheklengen dep tabılǵan shaxs;
- psixiatriya yaki narkologiya shólkemlerinde esapta turǵan shaxs;
- sudyanıń wákilliklerin ámelge asırıwǵa tosqınlıq qılatuǵın basqa kesellikke shalınǵan shaxs.
Sudyalıq lawazımına saylanatuǵın, tayınlanatuǵın shaxslarǵa qoyılatuǵın talaplar bolsa Nızamnıń 68-statyasında kórsetilgen bolıp oǵan kóre:

 Usı nızamnıń 67-statyası talaplarına juwap beretuǵın, yuridik qániygeliginde keminde 15 jıllıq is stajına iye, sonday-aq, sudya sıpatında keminde 7 jıllıq is stajına iye bolǵan shaxs Ózbekstan Respublikası sudyası bolıwı múmkin.

 Usı nızamnıń 67-statyası talaplarına juwap beretuǵın, yuridik qániygeliginde keminde 10 jıllıq is stajına iye, sonday-aq, sudya sıpatında keminde 2 jıllıq is stajına iye bolǵan shaxs Ózbekstan Respublikası Áskeriy sudınıń, Qaraqalpaqstan Respublikası sudınıń, Qaraqalpaqstan Respublikası hákimshilik sudınıń, wálayat, Tashkent qalalıq sudınıń, wálayat, Tashkent qalalıq hákimshilik sudınıń sudyası bolıwı múmkin.
 

Usı nızamnıń 67-statyası talaplarına juwap beretuǵın, 35 jasqa tolǵan hám yuridik qániygeliginde keminde 7 jıllıq is stajına iye bolǵan shaxs rayonlarara, rayon, qala sudınıń, aymaqlıq áskeriy sudınıń sudyası bolıӯı múmkin.

 “Sudlar haqqında”ǵı Nızamnıń 71-statyasına kóre, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı sudyası lawazımında bolıwdıń eń joqarǵı jası 70 jastı, basqa sudlar sudyaları ushın — 65 jastı quraydı.

E.Abibullaev
Jınayat isleri boyınsha
Qanlıkól rayonı sudı baslıǵı